In 2015 sterven er minder vrouwen door zwangerschap

Wist je dat...?

• ...elk jaar meer dan een half miljoen vrouwen sterven tijdens hun zwangerschap en bevalling - dat is één sterfgeval per minuut. Van deze sterfgevallen gebeurt 99% in ontwikkelingslanden. In Afrika is het risico om bij de zwangerschap of bevalling van een van je kinderen te sterven 1 op 22, terwijl het in Azië 1 op 120 is, en 1 op 7300 in Westerse landen.
• ...in ontwikkelingslanden slechts 28 van de 100 vrouwen tijdens hun bevalling bijgestaan worden door getraind gezondheidspersoneel?

Wat houdt Millenniumdoel 5 precies in?

Jaarlijks overlijden meer dan een half miljoen vrouwen aan de gevolgen van hun zwangerschap. In de millenniumdoelen is vastgelegd dat moedersterfte in 2015 met driekwart moet zijn teruggebracht ten opzichte van 1990. Om dit te kunnen realiseren zijn reproductieve en seksuele rechten voor vrouwen essentieel.

Gelijke rechten
Illegale en gevaarlijke abortussen zijn een belangrijke oorzaak van de hoge moedersterfte. Beschikbaarheid van voorbehoedsmiddelen en veilige abortus is daarom van levensbelang. Net als het recht van vrouwen om zelf te beslissen over haar eigen seksualiteit en het al dan niet krijgen van kinderen. Daarom kan het terugdringen van moedersterfte alleen gerealiseerd worden in combinatie met het derde millenniumdoel, de gelijkwaardigheid van mannen en vrouwen.

Professionele hulp
Behalve aan de gevolgen van abortus sterven veel moeders aan complicaties tijdens of na de bevalling. Bloedingen, infecties en een hoge bloeddruk zijn veel voorkomende doodsoorzaken die met goede medische hulp en kraamzorg voorkomen kunnen worden. Het streven is daarom dat in 2015 90% van alle bevallingen met professionele hulp plaatsvindt.

Gaan we het halen?

Nauwelijks vooruitgang
In 2015 moet het percentage vrouwen dat overlijdt in het kraambed met 75 procent gedaald zijn ten opzichte van 1990. In 1990 overleden in de ontwikkelingslanden naar schatting 572.000 vrouwen aan complicaties tijdens zwangerschap en geboorte. In 2005 waren dat er nog steeds zo'n 533.000. Dit is weliswaar een daling van 480 naar 450 sterfgevallen per 100.000 geboortes, maar als dit tempo zich voortzet zal het doel in 2015 niet worden gehaald.

Meer begeleide bevallingen
Het exacte sterftecijfer is moeilijk te bepalen vanwege onvolledige of soms onbetrouwbare cijfers. Daarom kijkt men ook naar het percentage bevallingen dat onder deskundige begeleiding plaatsvindt. Dit is een van de cruciale stappen bij het verlagen van moedersterfte en is makkelijker te meten.

In 2006 is het percentage deskundig begeleide bevallingen in Sub-Sahara Afrika slechts licht toegenomen vergeleken met 1990 (van 42 naar 47). In Noord-Afrika, Zuid-Amerika en in grote delen van Azië is wel forse winst geboekt. Zo werd in Noord-Afrika in 1990 slechts 45 procent van de geboorten deskundig begeleid. In 2006 was dat al gestegen naar 79 procent. In Zuidoost-Azië steeg dit percentage van 48 naar 73 procent en in Oost-Azië van 51 naar 79 procent. In Zuid-Azië is het percentage begeleide bevallingen ondanks een lichte stijging (van 27 naar 40) nog altijd laag.

Ook is het percentage vrouwen dat minstens één keer gedurende de zwangerschap door een arts of verloskundige werd onderzocht flink gestegen, van iets meer dan de helft van de vrouwen in 1990 tot driekwart van de vrouwen in 2005. Hoewel dat een aanzienlijke verbetering is, schrijft de WHO en UNICEF tenminste vier controles tijdens de zwangerschap voor. In Afrika voldoen maar vier op de tien zwangere vrouwen aan deze norm.

Tienermoeders
Het terugbrengen van het aantal zwangerschappen onder tienermeisjes draagt bij aan verlaging van zowel moeder- als kindersterfte. Het aantal geboorten bij tienermeisjes is geleidelijk afgenomen, van gemiddeld 67 geboorten per 1000 vrouwen in 1990, tot 53 in 2005. De meeste winst is geboekt in Zuid-Azië (90 naar 54). In sub-Sahara Afrika ligt het aantal geboorten onder tienermeisjes nog steeds erg hoog (119 per 1000 vrouwen, dat was 131 in 1990).

Wat doet de VN om dit doel te bereiken?

In het VN rapport ‘Who's got the power? Transforming health systems for women and children'  komt naar voren dat voor een dramatische, betekenisvolle en duurzame vooruitgang in het terugbrengen van kinder en moedersterfte, een intensieve focus op het verbeteren van gezondheidszorg nodig is. De auteurs geven aan dat verandering mogelijk is en ze leggen een begrijpelijk actieplan voor.

Ook heeft UNDP een case study van Thailand gemaakt. Hieruit blijkt ook wat andere landen kunnen doen om moedersterfte tegen te gaan.

Wat gebeurt er in Nederland rond dit thema?

In Nederland wordt elk jaar op de avond voor Moederdag Moedernacht gevierd. Hier staat de problematiek rond Millenniumdoel 5 centraal. Kijk op www.moedernacht.nl voor meer informatie.

Ook de Stichting SIMAVI strijdt voor betere gezondheid voor moeder en kind.

Wat doet de regering?
Nederland helpt de overheid van ontwikkelingslanden direct, of via de Verenigde Naties en Ngo's, met verbetering van de gezondheidszorg. Daar hoort ook gezondheidspersoneel bij. Vroedvrouwen en verloskundigen zijn een belangrijke beroepsgroep om de gezondheid van moeders te verbeteren. Kraamzorg verdient veel meer aandacht.

• Nederlandse steunt fondsen van de Verenigde Naties, als UNFPA, UNICEF en de WHO, die zich inzetten om meer vrouwen te begeleiden tijdens de zwangerschap en bevalling; en om de zorg voor reproductieve gezondheid en family planning te verbeteren.
• Nederland zet zich in om samen met andere donoren meer geld te geven voor middelen ter verbetering van seksuele en reproductieve gezondheid. Zo komt er meer geld beschikbaar voor condooms en andere voorbehoedmiddelen, medicijnen en medische apparatuur.
• Nederland helpt ervoor te zorgen dat voorbehoedsmiddelen, onder andere condooms, makkelijker te verkrijgen zijn. Er zijn grote tekorten in ontwikkelingslanden. Vaak ontbreekt tevens de kennis om kwaliteitscontrole en distributie te regelen van al deze producten; trainingen in planning, management en logistiek worden ook ondersteund.
• Nederland steunt (inter)nationale Ngo's, die speciaal gericht zijn op veilig moederschap, training van vroedvrouwen, veilige abortus en legalisering van abortus, en op gezinsplanning en op jongeren. Zo komen er meer getrainde vroedvrouwen en gezondheidswerkers.
• Nederland steunt jongerenorganisaties die seksuele voorlichting geven aan jongeren. In veel landen wordt niet erkend dat jongeren seksueel actief zijn. Zij krijgen niet de voorlichting die nodig is om hen te beschermen tegen geslachtsziektes, inclusief hiv en ongewenste zwangerschap. Nederland helpt ervoor te zorgen dat meer jongeren seksuele voorlichting hebben gehad, zowel op school als daarbuiten, en dat zij toegang hebben tot voorbehoedsmiddelen. Activiteiten met, voor en door jongeren, gericht op hun behoeftes, zijn effectiever.
• Nederland helpt bij training van gezondheidswerkers in ontwikkelingslanden om -binnen de wettelijke kaders van het land- abortus veilig te kunnen uitvoeren en complicaties na een abortus goed te kunnen behandelen. Tevens steunt Nederland het opstellen van wet- en regelgeving zodat de reproductieve rechten van met name vrouwen wettelijk geregeld zijn.
• Ook wil Nederland dat wereldwijd meer onderzoek naar behandelmethoden en nieuwe middelen wordt uitgevoerd. Daarom steunt Nederland internationale onderzoeksprogramma's voor reproductieve gezondheid.

Voorbeelden

• Mede dankzij UNFPA en niet gouvernementele organisaties die gespecialiseerd zijn in distributie en voorlichting over voorbehoedsmiddelen gebruiken nu 500 miljoen vrouwen in ontwikkelingslanden die (nog) niet zwanger willen worden, voorbehoedsmiddelen. Dit voorkomt jaarlijks 187 miljoen ongewenste zwangerschappen, 105 miljoen abortussen en 22 miljoen miskramen. Zo wordt ook jaarlijks de sterfte voorkomen van 2,7 miljoen zuigelingen.
• Nederland draagt jaarlijks 58.5 miljoen EURO bij aan UNFPA, het bevolkingsfonds van de VN.
• In Vietnam co-financieert Nederland het Safe Motherhood Initiative. In 2007 gaat het Initiatief een nieuwe fase in waarin met name de hoge moedersterfte onder gemarginaliseerde minderheidsgroeperingen in de bergen wordt aangepakt.
• In Tanzania steunt Nederland verschillende activiteiten, waaronder:

o Malaria controle: Een succesvolle PPP gefocust op preventie Insecticide Treated Nets met een speciale focus voor vrouwen en kinderen onder de 5.
o Fistel herstel programma. Fistels worden vooral veroorzaakt door excessief lange bevallingen van zwangere vrouwen, ten gevolge van o.a. gebrek aan toegang tot gezondsheidszorg, (door)verwijzing mogelijkheden, staf, enz., inclusief gender gerelateerde en culturele factoren.

Bekijk de website van Buitenlandse Zaken!

Wie zijn de experts op dit gebied?

Het Development Policy Review Network heeft een database aangelegd van  experts die zich vanuit allerlei vakgebieden bezighouden met de millenniumdoelen. Deze experts zijn per Millenniumdoel gebundeld in de DPRN expertise inventory. Kijk hier voor de experts op het gebied van Millenniumdoel 5.

Maar er zijn nog veel meer organisaties die zich inzetten voor Millenniumdoel 5. Hieronder vind je een paar voorbeelden:

AMREF Flying Doctors - Betere zorg voor moeder en kind in Magadi (Kenia)

Eenderde van de vrouwen in Magadi krijgt zorg tijdens de zwangerschap en slechts 38% van de vrouwen bevalt onder professionele begeleiding. De moeder- en kindsterfte is dan ook hoog. AMREF Flying Doctors geeft voorlichting aan de lokale bevolking om hen bewust te maken van het belang van moeder- en kindzorg. Ook zorgt AMREF voor de belangrijkste medicijnen, getrainde gezondheidsmedewerkers en een betere bereikbaardheid van ziekenhuizen.

MYBODY - Deskundige zorg voor moeders in het Ingunga-district (Tanzania)
De moedersterfte is schrikbarend hoog in het Ingunga-district in Tanzania. Onvoldoende goede faciliteiten en een tekort aan opgeleid personeel spelen daarbij een belangrijke rol.
Met het project 'Deskundige zorg voor moeders' draagt MYBODY bij aan een veilige bevalling voor vrouwen. Aanstaande moeders kunnen voor, tijdens en na hun bevalling terecht in een medisch goed uitgeruste kliniek waar professionele verloskundigen hen de juiste begeleiding bieden.

Cordaid - Slachtoffers van de burgeroorlog in Sierra Leone
De burgeroorlog heeft diepe sporen achtergelaten in Sierra Leone, ook in de gezondheidszorg. Op de ranglijst van moeder- en kindsterft eindigt het land als voorlaatste, nipt boven Afghanistan.
Gebrek aan medisch personeel is de grootste zorg. Cordaid zet zich daarom in voor betere opleidingen, het tegengaan van de braindrain en het vergroten van de capaciteit in de gezondheidszorg. Met méér vroedvrouwen wordt zwanger zijn en kinderen krijgen in Sierra Leone een stuk minder gevaarlijk. Gezondheid samen delen, dáár gaat het uiteindelijk om.

Welke artikelen zijn er geschreven over dit thema?

Het tijdschrift Internationale Samenwerking (IS) besteedt regelmatig aandacht aan de Millenniumdoelen en de behaalde resultaten. Ook de positie van vrouwen in ontwikkelingslanden komt regelmatig aan de orde.

Lees hier een aantal artikelen uit 2007 over moedersterfte.

Wat kan ik doen?

Er zijn verschillende dingen die je kunt doen. Ga bijvoorbeeld naar de Moedernacht! Deze wordt elk jaar de avond voor Moederdag georganiseerd. 

Waar vind ik het laatste nieuws over Millenniumdoel 5?

Deadline 2015 is een nieuwsproject van IPS-Vlaanderen over de Millenniumdoelen. IPS wil met een aanhoudende berichtenstroom de millenniumthema's concreet maken en de interesse voor ontwikkeling en armoedebestrijding aanwakkeren. De lange weg naar 2015 wordt geïllustreerd met reportages uit landen die zelden het nieuws halen, succesverhalen en tegenslagen, verhelderend cijfermateriaal en verrassende analyses. De site is er in het Nederlands en het Frans.

Welke BN'er heeft zich aan dit doel verbonden?

BN'er Sylvana Simons is ambassadeur van Simavi. Simavi strijdt tegen de hoge moeder- en kindersterfte in ontwikkelingslanden. Via lokale organisaties zorgt Simavi voor basisgezondheidszorg voor moeder en kind, voor veilig drinkwater, sanitaire voorzieningen en gezondheidsvoorlichting. Een belangrijke voorwaarde bij projecten van Simavi is dat de lokale bevolking nauw betrokken is bij het opstellen én het uitvoeren van de plannen. Alleen als iedereen achter het project staat, is succes op lange termijn gegarandeerd. En dat is wat Simavi wil bereiken: een gezonde toekomst.