In 2015 is er meer eerlijke handel, schuldenverlichting en hulp

Wist je dat...?

• ...de Verenigde Naties schatten dat oneerlijke handelssystemen arme landen $700 miljard per jaar ontzeggen?
• ...minder dan 0,01% van dit geld het zicht van 30 miljoen mensen zou kunnen redden?
• ...22 van de meest rijke landen in 1970 beloofden om 0,7% van hun nationale inkomen uit te geven aan hulp? 34 jaar later hebben slechts 5 landen zich aan deze belofte gehouden.
• ...de 49 armste landen goed zijn voor 10% van de wereldbevolking, maar slechts verantwoordelijk zijn voor 0,4% van de wereldhandel? Dit aandeel is gehalveerd sinds 1980.

Wat houdt Millenniumdoel 8 precies in?

De eerste zeven millenniumdoelen gaan over het verbeteren van de situatie in ontwikkelingslanden. Het achtste millenniumdoel gaat over wat de rijke landen moeten doen of veranderen om de andere millenniumdoelen te kunnen realiseren.

Coherent en ruimhartig
Om de millenniumdoelen te kunnen realiseren moeten rijke landen zorgen dat hun beleid op andere terreinen geen tegengestelde effecten heeft. Ook is het belangrijk dat alle rijke landen zich houden aan de 0,7% norm die de Verenigde Naties hebben afgesproken. Dit betekent dat ieder land minstens 0,7% van het Bruto Nationaal Product uitgeeft aan ontwikkelingssamenwerking. Helaas zijn er maar weinig landen die zich aan deze afspraak houden.

Eerlijke kans
De liberalisering van de wereldmarkt heeft grote gevolgen voor lokale economieën. Handelsbarrières belemmeren in sommige gevallen de toegang van ontwikkelingslanden tot westerse markten. Om een gezonde en duurzame economie op te kunnen bouwen moeten ontwikkelingslanden een eerlijke kans krijgen. Een eerlijk handelssysteem is daarom onderdeel van het achtste millenniumdoel.

Torenhoge schulden
In het achtste millenniumdoel is ook vastgelegd dat er een oplossing moet komen voor de schuldencrisis. In een groot aantal arme landen wordt de economische en sociale ontwikkeling in de weg gestaan door torenhoge schulden. Deze landen hebben geld geleend van rijke landen, banken en internationale instellingen om grote projecten te kunnen realiseren. De aflossing van deze schulden drukt zwaar op het budget van ontwikkelingslanden. Hierdoor blijft er niet voldoende geld over voor noodzakelijke investeringen in bijvoorbeeld onderwijs, gezondheidszorg en infrastructuur.

Gaan we het halen?

Handelsbarrières
Veel ontwikkelingslanden hebben vanaf midden jaren '90 een betere toegang tot de westerse markten gekregen. Driekwart van hun export kwam in 2004 belastingvrij de ontwikkelde landen binnen. Acht jaar eerder was dat nog maar de helft. Maar sinds 2004 is er nauwelijks meer vooruitgang geboekt.

De export van goederen als kleding en landbouwproducten is essentieel voor de economieën van de arme landen. Toch worden juist deze goederen door de rijke landen nog steeds zwaar belast. Voordat álle handelsbarrières zijn verdwenen moet er dan ook nog veel gebeuren.

Minder hulp
Na een daling begin jaren '90 steeg sinds 1997 de omvang van officiële ontwikkelingshulp tot een bedrag van zo'n 107 miljard dollar in 2005. Daarna daalde de hulp weer, tot ruim 103 miljard in 2007.

Terwijl de rijke landen herhaaldelijk hebben beloofd tenminste 0,7 procent van het bruto nationale product uit te geven aan ontwikkelingshulp, is het gemiddelde onder de 0,3 procent gebleven. Slechts vijf landen voldoen aan de door de VN vastgestelde norm van 0,7 procent. Dat zijn Denemarken, Luxemburg, Nederland, Noorwegen en Zweden.

Medicijnen
De toegang tot een aantal belangrijke medicijnen is de afgelopen jaren flink verbeterd. Steeds meer mensen ontvangen nu anti-retrovirale therapie ter behandeling van hiv/aids of krijgen een ACT-behandeling tegen malaria (zie ook millenniumdoel 6). Ook is de prijs van veel medicijnen gedaald. Toch zijn er wereldwijd nog steeds miljoenen mensen die het zonder deze medicatie moeten stellen.

Mobiele telefoons
Het aantal mobiele telefoons en internetaansluitingen is de laatste jaren ook in de ontwikkelingslanden flink gestegen. Desondanks is de kloof met de ontwikkelde landen ook op dit gebied nog groot. In deze landen waren (in 2006) vijf keer zoveel internetgebruikers als in de arme landen.

Wat doet de VN om dit doel te halen?

In het rapport ‘Trade for Development' presenteren de Verenigde Naties het framework dat nodig is om de ongelijke balans te corrigeren en ontwikkelingslanden grotere economische groei te kunnen geven en een meer effectieve capaciteit om armoede te verslaan. Lees het rapport hier. 

Wat gebeurt er in Nederland rond dit thema?

Wereldwinkel
De Wereldwinkel is een instelling die zich inzet voor eerlijke handel. Op de site van de wereldwinkel staat een uitbreide lijst met vragen en antwoorden over eerlijke handel en de werkwijze van de wereldwinkels. Ook vind je natuurlijk alle locaties van wereldwinkels in Nederland.

Coalitie voor Eerlijke Handel (CEH)
De Coalitie voor Eerlijke Handel is een samenwerkingsverband van Nederlandse maatschappelijke organisaties , die zich gezamenlijk inzetten voor rechtvaardige wereldhandel middels eerlijke internationale handelsregels. De volgende organisaties nemen deel aan de Coalitie: Both Ends, Cordaid, Evert Vermeer Stichting, Fair Trade Original, Fairfood, GATS-Platform, Hivos, ICCO, IUCN Nederland, Kerkinactie, Landelijke Vereniging van Wereldwinkels, Milieudefensie, Oikos, SOMO, Oxfam Novib, Platform Aarde, Boer en Consument, Stichting Natuur & Milieu, TNI, Wemos.
De website van de Coalitie voor Eerlijk Handel bevat een uitgebreide en een nieuwsoverzicht over eerlijke handel.

Wat doet de Nederlandse regering?

Minister Koenders wil dat Nederland en de Europese Unie 'coherent' beleid maken. Dat wil zeggen dat we ontwikkelingslanden moeten ondersteunen met al ons beleid dat van invloed kan zijn op armoedebestrijding. Bij alle beslissingen op het gebied van landbouw, visserij, financiën en export moeten we daarom eerst kijken welk effect dat beleid zal hebben op slagen van de Millennium Ontwikkelingsdoelen. De Europese Commissie heeft in april 2005 een plan gepresenteerd hoe ze dat gaat aanpakken.

Nederland heeft in 2004 als eerste ontwikkelde land een uitgebreid rapport over MDG 8 gemaakt. Hierin legt de regering verantwoording af over de wijze waarop Nederland wil bijdragen de Millennium Ontwikkelingsdoelen te realiseren. In het rapport geven de ministers aan hoe ze de komende jaren hun verantwoordelijkheid nemen:

• via hulp
• door betere handelskansen te bieden
• door handelsbelemmerende subsidies af te schaffen
• door schuldverlichting
• door het bevorderen van een duurzame leefomgeving

Het ministerie van Buitenlandse Zaken werkt samen met andere ministeries aan de uitvoering van deze plannen. Er is een speciale 'coherentietoets' ingesteld bij de beoordeling van alle nieuwe voorstellen vanuit de Europese Unie. Zo worden ze tijdig op effecten voor ontwikkelingslanden gescreend. Nederland komt op EU-niveau vaak op voor belangen van ontwikkelingslanden. Bijvoorbeeld bij:

• de EU-inzet in de WTO-onderhandelingen, zodat de belofte van de 'Doha Ontwikkelingsronde' wordt waargemaakt;
• hervormingen binnen het gemeenschappelijk landbouwbeleid, zoals suikerhervorming die voor 2005 op stapel staat;
• de vaststelling van steeds nieuwe regels voor voedselproducten, waardoor producenten in ontwikkelingslanden soms niet aan de normen kunnen voldoen en hun afzetmarkt binnen de EU dreigen te verliezen.

Verder besteedt Nederland als een van de weinige rijke landen 0,8% van het bruto nationale product (BNP) aan de hulp. Nederland pleit internationaal voor concrete afspraken over de termijn waarop ook andere landen tenminste 0,7% van hun BNP gaan uittrekken voor ontwikkelingshulp. Die 0,7% is de door de Verenigde Naties vastgestelde norm. Verder wijst Nederland op het belang van internationale afspraken en controle over de kwaliteit van de hulp.

Voorbeelden
Premier Balkenende heeft, samen met andere landen die de 0,7% - afspraak waarmaken, in een open brief de G8-landen opgeroepen om ruimhartiger te geven aan ontwikkelingshulp.
In 2001 is afgesproken dat de Europese Unie vrije toegang geeft voor producten uit de armste landen (voor suiker, rijst en bananen geldt die maatregel pas uiterlijk in 2009). Nu bepleit de EU bij de Wereldhandelsorganisatie (WTO), met actieve steun van Nederland, dat ook andere rijke landen en rijkere ontwikkelingslanden geen importheffingen meer toepassen.

Nederland heeft veel gedaan om de toegang tot betaalbare medicijnen voor de ontwikkelingslanden te verbeteren. Eind 2004 opende Nederland als eerste EU-lidstaat de mogelijkheid om betaalbare medicijnen vanuit Nederland naar ontwikkelingslanden te exporteren. Daarnaast zet Nederland in op een Europese regeling die zo ruim mogelijk is.

Nederland steunt de West-Afrikaanse katoenlanden Burkina Faso, Mali, Benin en Tsjaad. Deze landen hebben in 2003 bij de Wereldhandelsorganisatie (WTO) een voorstel neergelegd voor wereldwijde afschaffing van katoensubsidies. De katoenteelt in West-Afrika kan heel goed bijdragen aan armoedebestrijding als de boeren tegen een eerlijke prijs hun katoen kunnen afzetten op de mondiale markt. Nu wordt de prijs gedrukt door de miljarden dollars aan handelsverstorende steun voor Amerikaanse en Europese katoenboeren. Binnen de EU heeft Nederland zich sterk gemaakt voor drastische vermindering van de subsidies aan de Europese katoenboeren. Dat is deels gelukt. In de lopende WTO-onderhandelingen staat de katoenkwestie inmiddels hoog op de agenda.

Bekijk de website van Buitenlandse Zaken!

Wie zijn de experts op dit thema?

Het Development Policy Review Network heeft een database aangelegd van  experts die zich vanuit allerlei vakgebieden bezighouden met de millenniumdoelen. Deze experts zijn per Millenniumdoel gebundeld in de DPRN expertise inventory. Kijk hier voor de experts op het gebied van Millenniumdoel 8.

Welke artikelen zijn er geschreven over dit thema?

De Worldconnectors hebben een statement geschreven over Policy Coherence for Development: Aid, Trade, Investment and other issues.

Kijk voor meer achtergrond informatie ook bij de Worldconnectors onder ‘Read more'.

Meer informatie kun je vinden op de volgende websites:
http://www.cgdev.org
http://www.evertvermeer.nl
http://www.fairfood.org
http://www.somo.nl
http://www.oecd.org
http://www.mvonederland.nl

Waar vind ik het laatste nieuws over dit thema?

Deadline 2015 is een nieuwsproject van IPS-Vlaanderen over de Millenniumdoelen. IPS wil met een aanhoudende berichtenstroom de millenniumthema's concreet maken en de interesse voor ontwikkeling en armoedebestrijding aanwakkeren. De lange weg naar 2015 wordt geïllustreerd met reportages uit landen die zelden het nieuws halen, succesverhalen en tegenslagen, verhelderend cijfermateriaal en verrassende analyses. De site is er in het Nederlands en het Frans.

Welke BN'er heeft zich aan dit doel verbonden?

Wereldverbeteraar Floortje Dessing heeft haar eigen Stichting Share Trade opgericht. Daarnaast heeft zij recentelijk haar eigen winkel geopend waarin naast Fairtrade kleding ook allerlei andere Fair Trade producten verkocht worden. Dat Floortje voor Eerlijke handel gaat, staat wel vast.
Daarnaast maakt Prinses Maxima zich als VN-adviseur al jaren sterk voor microkredieten. In Nederland is Prinses Maxima lid van de Raad voor Microfinanciering.