René Grotenhuis - vrijdag 19 juni 2009 Klimaat: doe wat je kan, doe het nu

‘Na een eerdere conferentie over klimaatsverandering werd ik moedeloos en somber. Het beeld van een wereld zonder toekomst, spookte door mijn hoofd. Het leek of alle Bijbelse voorspellingen over het einde van de wereld uit leken te komen. Nu we spreken over concrete antwoorden en oplossingen, krijg ik weer een beetje hoop, ook al blijf ik bezorgd.'

Het zijn de woorden van een van de deelnemers aan de bijeenkomst in Malawi over klimaatverandering en de rampen die ermee gepaard gaan. Ook ik mocht vorige week aan die conferentie deelnemen, samen met tal van vertegenwoordigers uit alle continenten. Geen politici of wetenschappers, maar mensen die in de rampzalige gevolgen van klimaatsverandering aan den lijve ondervinden. Veeherders uit Ethiopië, voor wie de droogte een bedreiging is van hun herdersbestaan. Boeren uit Malawi die dan weer door droogte, dan weer door overstromingen hun oogst zien mislukken. Vrouwen uit Bangladesh die zich moeten wapenen tegen de overstromingen. Inwoners van Midden-Amerika die steeds vaker orkanen over hun gebied zien razen.

Klimaatsverandering is voor deze mensen geen toekomstscenario, maar harde realiteit. Voor ons is de stijging van de zeespiegel nog iets van de verre toekomst, bij hen is het alle hens aan dek.

Een vrouw uit Zambia vertelde dat ze vroeger de klok op de regen gelijk kon zetten: in de laatste week van oktober begon het regenseizoen. Boeren wisten wanneer ze de voorbereiding voor het planten en zaaien moesten treffen. Nu kan het tot in december duren en dan nog moeten ze voorzichtig zijn. Het kan zomaar gebeuren dat de regen begint, na een paar dagen weer ophoudt en dan pas drie weken later echt doorzet. Wie dan intussen bij de eerste buien zijn zaaigoed heeft gebruikt, zit fout.

Dat klimaatsverandering een praktische aanpak vraagt, blijkt ook uit hun verhalen. Geen studies over mogelijke toekomstige gevolgen, geen scenario's met alternatieven en onzekerheidsmarges. Hun antwoord op klimaatverandering ligt in de praktijk en de actiegerichtheid van de gemeenschap. Ze gaan met mensen onder de boom zitten, kijken wat de kennis en ervaring van de gemeenschap is en hoe ze die traditionele kennis kunnen gebruiken om op zoiets moderns als klimaatverandering een antwoord te vinden. Gemeenschappen zetten hun eigen kracht in en vinden eigen creatieve antwoorden. Ethiopische boeren schakelen over op het houden van kamelen omdat die beter bestand zijn tegen droogte dan koeien en geiten. Malawiaanse boeren leggen zelf een irrigatiesysteem aan om niet alleen afhankelijk te zijn van de regen.

Juist de armsten op de wereld worden het hardst getroffen door klimaat, ook al hebben ze er het minst toe bijgedragen. Ze gaan niet bij de pakken neerzitten, denken na wat ze kunnen doen. En doen het. Met bewondering luister ik naar hun verhalen en strijdlust.

Niet te lang wikken, niet te lang wegen, Doen wat je kan doen als je het moet doen.

Deze column is integraal overgenomen van de website van Cordaid.